Τα παιδιά μας την έχουν βαμμένη*.

Υπάρχει ένα ενοχλητικό ψεγάδι στη καρδιά της δημοκρατίας που έχουμε: πόσο υπολογίζουμε αυτούς που δεν μπορούν να ψηφίσουν; Όχι αυτούς που δεν ψηφίζουν (αυτοί μπορούν αν θέλουν να ψηφίσουν), αλλά εκείνους που δεν μπορούν να ψηφίσουν είτε γιατί είναι πολύ νέοι, ή γιατί ακόμη δεν έχουν γεννηθεί. Με άλλα λόγια, πόσο υπολογίζουμε το μέλλον του τόπου μας;

Για μια μακρά περίοδο της Ιστορίας, αυτή η ερώτηση στερούνταν νοήματος. Οι παππούδες μας πριν τον πόλεμο πίστευαν ότι ελάχιστα μπορούσαν να αλλάξουν το μέλλον. Και πριν την εμφάνιση της «ελλειμματικής οικονομίας» - για να χρησιμοποιήσω μια «εκσυγχρονιστική» έκφραση - οι γονείς μας δεν μπορούσαν να φανταστούν ότι το μέλλον θα μπορούσε να χρεοκοπήσει - όσο κακό και αν γινόταν. Η τεχνολογία μας έχει δώσει τόση δύναμη όχι απλώς να αλλάξουμε, αλλά κυριολεκτικώς να διαγράψουμε το μέλλον. Και ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας μας έχει γίνει πολύ αποτελεσματικό στο να χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να επιβαρύνει το μέλλον.
Σκεφτείτε για λίγο τη συμπεριφορά μας τα τελευταία χρόνια. Αυξήσαμε τις πιστώσεις μας αγοράζοντας υπέροχα τετράτροχα, που μας κάνουν να νιώθουμε καλύτερα, αλλά επιβαρύνουν τις σπουδές και τον αέρα που αναπνέουν τα παιδιά μας. Αυξήσαμε την κατανάλωση καυσίμων και ενέργειας, αλλά ακόμη και η στροφή στις λεγόμενες ήπιες μορφές δεν θα αλλάξει το γεγονός ότι το μελλοντικό κόστος θα είναι αστρονομικό για τα παιδιά μας, αν αυτά θέλουν να αποφύγουν καταστροφικές κλιματικές αλλαγές. Καταπνίξαμε την έρευνα χάριν συνταγών ευτυχίας, υπογράφοντας εγγυήσεις ότι τα παιδιά μας θα μεταμορφωθούν σύντομα σε παχύσαρκους ασθενείς που θα τύχουν αδόκιμων θανάτων. Σε κάθε περίπτωση φορτώσαμε τις πλάτες των παιδιών μας ? αυτό το κομμάτι που δεν μπορεί να παραπονεθεί - έτσι ώστε, υποθετικώς, να ωφεληθούν όσοι από εμάς έχουμε τη δύναμη να παραπονεθούμε.
Είναι η χυδαία εφαρμογή μιας απλής πολιτικής αλήθειας: το μέλλον δεν ψηφίζει. Και όταν έλθει η σειρά των αυριανών γενιών να πάνε στην κάλπη δεν θα μπορούν να τιμωρήσουν εκείνους που δεν ενδιαφέρθηκαν για τις δικές τους ανησυχίες. Το κόστος της μετακύλισης του βάρους στο μέλλον καθίσταται έτσι μικρό για μας, ακόμη και αν είναι δυσβάσταχτο για εκείνες. Κι εμείς, ή οι πολιτικοί που μας εκπροσωπούν, χαρούμενοι ακολουθούμε αυτόν τον λογισμό.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η πολιτική μεταφέρει το κόστος στην πλάτη άλλων. Αλλά για πολλά θέματα, αργά ή γρήγορα εμφανίζεται ο αντίλογος και η αναμενόμενη αντίδραση. Όταν μια κυβέρνηση γίνεται βάρος στο λαό, είτε αλλάζει ρότα, είτε χειραγωγούμενη καταφεύγει σε εκλογές. Όταν μια κυβέρνηση ρίχνει τα βάρη στη διεθνή σκακιέρα, αυτό οδηγεί είτε σε διαπραγματεύσεις, ή, σε περίπτωση αποτυχίας των συνομιλιών, σε πόλεμο.
Όμως οι μελλοντικές γενιές δεν μπορούν να προφυλαχθούν, ή να κατέβουν σε απεργία. Δεν μπορούν να απαιτήσουν την προσφυγή στις κάλπες. Και ο μόνος πόλεμος που θα επιχειρήσουν εναντίον μας θα είναι ένας πόλεμος μίσους όταν καταλάβουν τι έχουμε κάνει. Αν το παιχνίδι της πολιτικής είναι πιο πρόβατο να οδηγήσουν στη σφαγή, τότε σύμπαντες οι πολιτικοί έχουν βρει το τέλειο πρόβατο με την ανοχή όλων των υπολοίπων. Και οι αυριανές γενιές την έχουν, κυριολεκτικώς, «βαμμένη».
Μπορεί ανέκαθεν να ήταν έτσι. Έχω πάψει από καιρό να πιστεύω σε ιστορίες για «χρυσές εποχές»: το παρελθόν δεν ήταν πάντα καλύτερο από το σήμερα. Αλλά φαίνεται ότι κατά κάποιο τρόπο έχουμε απωλέσει ένα κομμάτι της ηθικής μας. Όταν οι παππούδες μας μιλούσαν για το χτίσιμο ενός κόσμου καλύτερου από εκείνον που είχαν ζήσει οι ίδιοι, τους πιστεύαμε. Και όταν κοιτάζουμε στα μάτια ενός παιδιού δεκαπέντε μηνών ξέρουμε ακριβώς τι εννοούσαν. Πράγμα που κάνει ακόμα πιο δύσκολο να κατανοήσουμε πως καταντήσαμε αυτοί που είμαστε.
Η «Γενιά του Εγώ Μας» που θα αποφασίσει και σε αυτές τις, έστω τοπικές, εκλογές έχει πάρει πολύ σοβαρά τον εαυτό της. Η αίσθηση του καθήκοντος, η συνείδηση ότι το μέλλον των παιδιών της «επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων», έχουν πάει περίπατο εδώ και πολύ καιρό. Δεν ρωτάμε καν τι μπορούμε Εμείς, ως πολίτες της κάθε μέρας, να κάνουμε για τα παιδιά μας, γεννημένα ή αγέννητα. Η ρητορική της «ατομικής ευτυχίας» έχει διαποτίσει σε τέτοιο βαθμό τους πολίτες, ώστε ένα ιδανικό τόσο θεμελιώδες, όσο το χτίσιμο ενός καλύτερου αύριο, έχει χαθεί.
Το ζήτημα είναι σημαντικό, όποια ιδεολογία κι αν κανείς κουβαλά. Οι πολιτικές που έχουν επιλεγεί από όλους - εκλεγμένους και μη, ολόκληρο το κοινωνικό σύνολο - έχουν επιβαρύνει τις μέλλουσες γενιές, γιατί έτσι μας βολεύει. Δεν υπερασπιζόμαστε τις επόμενες γενιές ενάντια σε αυτές τις πολιτικές, γιατί θα μας ήταν άβολο. Θα μας έθετε σε κίνηση αντί, ας πούμε, να πιούμε το φραπέ μας.
Καθώς θα έρχεται η ώρα της κάλπης, λοιπόν, σκεφτείτε - ας αναλογιστούμε όλοι μας: «Πόσα Πράγματα Χάσαμε Τα Τελευταία Χρόνια; Πόσα Πολλά Στερήσαμε Από Το Μέλλον Των Παιδιών Μας; Και Πόσο Εύκολα Το Κάναμε Αυτό;»

*Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Φιλόδημος του Αιγίου φύλλο της 22/9/2006